Á fyrsta áratug ævi minnar hvarf pabbi hægt og örugglega inn í myrkur sjúkdóms sem tætti hann í sig þar til ekkert var eftir. Alkóhólisminn át í sig kímnigáfuna, stríðnisblikið í auganu, góðsemdina og hlýjuna sem stafaði af þessum ljúfa manni sem las fyrir mig söguna um bangsann sem týndist á Paddington-lestarstöðinni. Ég man hvernig var að hvíla höfuðið á brjósti hans sem reis og hneig og finna hrjúfa skeggbroddana strjúkast við ennið. Svo man ég skrímslið sem birtist þegar hann drakk; samanherpta reiðiröddina, krepptan hnefa og ótta í lofti. Það er furðulegt hverju börn geta vanist. Sjö ára sagði ég mömmu að ég vonaði að pabbi yrði ekki fullur um jólin.
Þegar ég ákvað sjálfur að hætta að drekka áfengi fyrir nokkrum árum var það að stærstum hluta vegna þess að ég hafði séð og upplifað hversu stjórnlaus drykkjusjúklingur er yfir eigin lífi. Þó það hafi komið flestum á óvart í kringum mig þá fann ég fyrir föðurarfinum. Eftir nokkurra mánaða edrúmennsku og ráðgjöf hjá SÁÁ skráði ég mig í göngudeildarmeðferð hjá samtökunum og lærði upp á nýtt að lifa án áfengis. Mín stóra eftirsjá er að hafa ekki gert það fyrr. Það átti aldrei við mig að drekka. Ég gerði það vegna þess að samfélag okkar gerir ráð fyrir því. Það er ógæfa okkar Íslendinga. En það er líka ótrúleg gæfa að eiga svo öflugan bakhjarl í okkar samfélagi sem SÁÁ er. Lífsgæði mín og þúsunda annarra hafa stóraukist fyrir tilverknað þeirra.
Því miður var SÁÁ á frumstigi þegar faðir minn flosnaði upp úr lífinu og hvarf út í buskann með flöskuna sem ferðafélaga. Við heyrðumst stopult í gegnum árin og svo sjaldnar og sjaldnar. Síðasta bréfið kom frá Blackpool eftir 16 ára fjarvist. Þegar ég og bróðir minn fórum út og hittum hann þekkti hann okkur ekki í sundur. Hvernig ætti það að vera? Þau voru fjögurra, sjö og tíu ára börnin sem Bakkus tók af honum. Ég þekkti ekki þennan mann heldur. Það sem eftir stóð var brotin skel og ráðvillt sál; skurnin af manninum sem hann var. Við fylgdum honum til London og kvöddumst á Paddington-lestarstöðinni á dapurlegasta degi lífs míns fyrir 11 árum. Til hans hefur hvorki heyrst né sést síðan. Hann týndist á Paddington.
Alkóhólismi er fjölskyldusjúkdómur. Hann leggur líf fólks í rúst og skeytir hvorki um stétt né stöðu. Það er skuggi yfir lífi barna sem alast upp við þær aðstæður sem hann skapar. En það er sem betur fer til lausn og hún getur verið ótrúlega einföld ef gripið er inn í framþróun sjúkdómsins snemma. Þegar álfasalan hjá SÁÁ hefst þá kaupi ég alltaf tvo álfa. Einn fyrir mig og annan fyrir pabba. Þekkir þú ekki einhvern sem þarf að læra á lífið aftur? Þú getur hjálpað með því að styrkja SÁÁ og álfasöluna. Einn álf fyrir þig og annan fyrir þann sem þú veist að þarf á því að halda. Þannig treystir þú sameiginlega velferð okkar allra.

Þó að allar hagtölur bendi til þess að Íslendingum hafi tekist að snúa vörn í sókn er ekki þar með sagt að kreppunni sé lokið. Hún er enda að mjög litlum hluta efnahagslegs eðlis. Hér ríkir hugmyndafræðileg og pólitísk kreppa. Sumir myndu segja tilvistarkreppa. Djúpstæð átök eru um framhaldið. Í grófum dráttum snúast þau um það hvort við viljum „koma öllu í gang aftur" eða byrja upp á nýtt; endurskilgreina samfélagið, markmið þess og grunngildi.

„Er þetta nýja Ísland?" er spurning sem gjarnan er beint til okkar sem sitjum á þingi. Það er erfitt að svara henni. Ekki vegna þess að hún sé svo flókin heldur vegna þess skilnings á samfélaginu sem í henni birtist. Spyrjandinn gerir þá kröfu að einhver komi með „nýja Ísland" til hans. En stjórnmálamenn munu ekki einir og sér búa til nýtt samfélag. Fólkið gerir það. Við öll. Almenningur. Samfélag er samstarfsverk, svo spurningunni sé svarað.
Í spurningunni felst enn fremur meginstef samfélagsins sem hrundi eða: Hvað fæ ég? Hagfræðikenningin sem gengur út á það að samfélögum vegni best ef allir hugsa um það að hámarka eigin hagnað gekk ekki upp. Hún var kjarni þess fjárhagslega Rómarveldis sem byggt var í Borgartúninu og jafnaðist við jörðu fyrir bráðum fjórum árum. Eftir stendur þjóð í kreppu. Þjóð sem einu sinni var sú hamingjusamasta í heimi.

Hagtölurnar sýna okkur að við getum lokið kreppunni. Leiðin til nýja Íslands er fær. Hún er fyrir það fyrsta áfram en ekki aftur á bak. Hún er hreyfing, ekki kyrrstaða. Hún kallar á sameiginlegt átak þings, þjóðar, ríkisstjórnar, ráðuneyta, stjórnmálahreyfinga, stofnana, sveitarfélaga, fyrirtækja, íþróttafélaga, áhugamannahópa, fjölskyldna, trúfélaga og fleiri og fleiri svo við megnum að rífa samfélag okkar upp úr hjólförunum. Hún miðar að því að viðurkenna að við deilum kjörum í þessu landi og eigum það að sameiginlegu markmiði að hámarka möguleika hvers einstaklings til þess að lifa hamingjusömu og heilbrigðu lífi.

Þjóðaratkvæðagreiðslan í sumar mun leiða til frjórrar umræðu um stjórnarskrá Íslands. Enn einn áfanginn í margslungnu ferli sem nú hefur tekið þrjú ár er hafinn.
Spurt er hvort ekki væri heppilegra að framkvæma skoðanakönnun þar sem þjóðin væri spurð álits á stjórnarskrártengdum álitaefnum.
Svarið við því er að með þessu gefst allri þjóðinni færi á að koma að ferlinu. Þannig gefur þjóðaratkvæðagreiðslan aukna lýðræðislega vigt.
Ég tel einsýnt að atkvæðagreiðslan muni auka þátttökuna í forsetakosningunum og öfugt, forsetakosningarnar bæta við þátttökuna í stjórnarskrárvinnunni. Þetta mun jafnframt verða til þess að stjórnarskráin og hlutverk forseta verður í brennidepli í aðdraganda forsetakjörs sem er mjög jákvætt.
Gagnrýnendur þessa fyrirkomulags halda því fram að mjög óljóst og matskennt verði hvað komi út úr þessu ferli.
En því er til að svara að hér er verið að veita almenningi aðgang að opnu ritunarferli stjórnarskrárinnar. Það er auðvitað alltaf í hendi löggjafarvaldsins að bera fram frumvarp um nýja stjórnarskrár: þingið þarf ekki að biðja um leyfi til þess.
Hér er sérstaklega verið að spyrja útí afstöðuna til þeirrar vinnu sem stjórnlagaráðið innti af hendi á síðasta ári. Niðurstaðan mun ýmist auka mögulega alþingis á að gera breytingar á skjalinu eða binda hendur þess.
Því geta spurningarnar ekki verið jafn afgerandi og þegar spurt er um hundahald og staðsetningu flugvallar. Stjórnarskráin er í vinnslu.
Þetta er stóra málið á komandi vetri.

Mikilvægustu verkefni ríkisstjórnarinnar standa enn óbætt hjá garði. Þau eru að ljúka samningaviðræðum við Evrópusambandið, gera kerfisbreytingu á stjórn fiskveiða og leiða til lykta nýja stjórnarskrá. Þetta er mikilvægt að hafa í huga nú þegar forystumenn ríkisstjórnarmeirihlutans hlaupa útundan sér í allar áttir. Sjálfur tel ég að enn sé ýmislegt ógert í skuldamálum heimilanna og vil gjarnan að rammaætlun sem felur í sér verndun neðri hluta Þjórsár verði afgreidd á yfirstandandi þingi.

Með þetta í huga hef ég gætt þess í framgöngu minni við pólitíska samherja innan flokks og utan að láta engin mál yfirskyggja þessi meginmarkmið eða ógna þeim. Það hefur jafnframt verið aðall þingflokks Samfylkingarinnar að halda einbeitingu sinni í þessum efnum. Þess vegna hefur hann verið kjölfesta ríkisstjórnarinnar í þrjú ár. Nú ríður á að menn endurheimti þennan fókus. Annars verða aðvífandi kynslóðskipti í forystu flokksins umfangsmeiri en áður var talið. Og styttra í kosningar.

Mér líst ljómandi vel á tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá. Hef verið að lesa mig í gegnum þær og gæti vel samþykkt tillöguna nánast eins og hún er. Við höfum hins vegar tíma til að vinna þetta enn betur. Hef lagt það til að málsmeðferðin verði rædd á einum degi í þinginu núna í september; tillögunni verði svo vísað til stjórnlaganefndar (sjömanna nefndin) sem vinni málið áfram, beri breytingar undir stjórnlagaráð (25 manna hópurinn) ef einhverjar eru, tillagan fari í þjóðaratkvæði/skoðanakönnun/netkönnun/þjóðfund, og svo verði flutt frumvarp í þinginu. Svo þarf þingrof og næsta þing þarf að samþykja frumvarpið til að það verði að nýrri stjórnarskrá sem gæti samkvæmt þessu tekið gildi sumarið 2013.

Nýlegt minnisblað um flutning Landhelgisgæslunnar á Suðurnes sem unnið hefur verið fyrir innanríkisráðherra sýnir ótvírætt að flytja á gæsluna suður með sjó. Reyndar hefur þveröfug ályktun verið dregin af vinnu endurskoðunarfyrirtæksins en ég er mjög ósammála þeirri niðurstöðu og færi fyrir því eftirfarandi rök.

Í minnisblaðinu kemur fram að flugskýli Landhelgisgæslunnar á Reykjavíkurflugvelli er mátulega stórt fyrir núverandi flugflota; tvær þyrlur og eina flugvél. Skrifstofuaðstaða í flugskýlinu sé þó reyndar ekki góð enda sé hún í gámaeiningum á bílastæði og ekki í samræmi við öryggisstaðla. Þarfagreining hefur hins vegar sýnt að þörf er á fjórum þyrlum í stað tveggja sem nú eru í rekstri en núverandi skipulag á Reykjavíkurflugvelli leyfir ekki byggingarframkvæmdir svo ekki er hægt að stækka núverandi starfsaðstöðu auk þess sem ekki er ljóst hversu lengi Reykjavíkurflugvöllur verður þar sem hann er. Það er því ljóst að leysa verður þennan vanda ætli menn að fara eftir þarfagreiningunni. Kostnaður við þær óumflýjanlegu framkvæmdir er ekki tiltalinn í minnisblaðinu.

Samkvæmt mati Landhelgisgæslunnar, sem birt er í minnisblaðinu, er aðstaðan í Skógarhlíð fullnægjandi en aðstaða stjórnstöðvar nokkuð þröng og óhentugt að mörgu leyti. Að mati þeirra væri þó æskilegast að öll starfsemi væri á einum stað, þ.e. skrifstofa, stjórnstöð og lager o.s.frv. væri á flugvelli með flugrekstrar- og flugtæknideild. Fram kemur að með flutningi til Keflavíkurflugvallar fáist betri aðstaða fyrir flugdeild og öll starfsemin sé þá á sama stað. Ef flotinn verði stækkaður þá sé til staðar aðstaða fyrir hann allan.

Ávinningurinn af því að hafa alla starfsemina undir sama þaki er þó hvergi reiknaður út í minnisblaði innanríkisráðuneytis.

Þar er bent á að kostnaður muni aukast mikið vegna viðveruvakta með tilheyrandi aukningu starfsmanna þyrla og nauðsynlegrar þjálfunar þeirra. Til lengri tíma sé reyndar skynsamlegt að áhafnir séu með viðveruvakt og það tíðkist almennt hjá öðrum þjóðum en vegna kostnaðar og vöntunar á sérhæfðu starfsfólki þá hafi það ekki reynst mögulegt hjá Landhelgisgæslunni.

Þá er mikið gert úr kostnaði við breytingu á rafmagnslögnum flugskýlis 831 sem horft hefur verið til í þessu samhengi og hann talinn til þess kostnaðarauka sem yrði við flutninginn en ekkert horft til þess að þetta er breyting sem nauðsynlegt er að gera hvort eð er og þá af hálfu ríkisins. Flugskýlið er 12.200 fermetrar að stærð og þar af er gólfflötur skýlis um 4.000 fermetrar en önnur rými skiptast í skrifstofur, kennslu- og fundarsali, þjónusturými, geymslur og verkstæði. Mat Varnarmálastofnunar á árinu 2008 var að skýlið væri í góðu ástandi en að hefðbundin viðhaldsverkefni hefðu verið í bið. Komist er að þeirri niðurstöðu að leigukostnaður gæslunnar muni lækka við flutninginn, þrátt fyrir stærri aðstöðu, en sú tala er ekki reiknuð sérstaklega út. Þá er ríkið nú þegar að greiða rekstrarkostnað af ónýttu flugskýlinu sem myndi falla niður við flutning Landhelgisgæslunnar í húsið.

Mikið er gert úr auknum kostnaði vegna aksturs starfsmanna til og frá vinnu og ekkert ráð gert fyrir því að að aukinn starfsmannafjöldi gæti komið af Suðurnesjum eða þá að einhverjir núverandi starfsmanna myndu hugsanlega flytjast búferlum til að vera nær vinnu.

Stór hluti kostnaðar er svo til kominn vegna breytinga á hafnaraðstöðu í Njarðvíkurhöfn en það er ekki rökstudd hvers vegna þær breytingar eru nauðsynlegar.

Minnisblað innanríkisráðherra veitir ágætis mynd af núverandi stöðu Landhelgisgæslunnar en mjög erfitt er að draga þá ályktun af því að ekki sé skynsamlegt að ráðast í flutning gæslunnar. Kostnaðarmatið sem þar er borið fram er augljóslega mjög ófullkomið. Minnisblaðið sýnir að núverandi fyrirkomulag gengur ekki. Það sýnir að lausn er fyrir hendi sem hentar þeirri framtíðarsýn sem Landhelgisgæslan hefur sjálf mótað. Þegar horft er til framtíðarskipulags Landhelgisgæslunnar verða menn að horfa til næstu áratuga. Suðurnesin eru á miðju því stóra atvinnu- og íbúasvæði sem markast af Hvítánnum í vestri og austri og á eftir að fara ört stækkandi á næstu áratugum. Þess vegna þjónar það langtímahagsmunum okkar, bæði í fjárhagslegu og öryggislegu tilliti, að flytja Landhelgisgæsluna og Björgunarmiðstöðina í Skógarhlíð, í heild sinni á Suðurnes.

Næst þegar nóg er af snjó; upp á topp og niður mannshrygginn.

Hraundrangur í Öxnadal from Róbert Marshall on Vimeo.

Iceland, Eyjafjallajökull - May 1st and 2nd, 2010 from Sean Stiegemeier on Vimeo.